Zaburzenia erekcji

- podłoże i sposoby leczenia

Definicja i epidemiologia

Z definicji wynika, że zaburzenia erekcji to utrwalona (ponad 6 miesięcy) niezdolność do uzyskania lub utrzymania erekcji, wystarczającej do odbycia satysfakcjonującego stosunku płciowego. Obecnie odeszło się już od terminu „impotencja” z uwagi na jego pejoratywny wydźwięk i wskazanie na nieodwracalność problemu. Zdolność osiągania erekcji jest jednym z czynników, które najsilniej wpływają na samoocenę i poczucie zdrowia u mężczyzn, co wynika m.in. z utartych w wielu kulturach przekonań. Przez wiele lat dolegliwości te były bagatelizowane i dopiero w ostatnich latach badania wykazały, że zaburzenia erekcji są istotnym problemem epidemiologicznym.

Prognozy wskazują na to, że zaburzenia erekcji będą dotyczyły 322 milionów mężczyzn na świecie do 2025 r.² oraz, że 1 na 10 mężczyzn doświadczy tych dolegliwości w pewnym momencie swojego życia⁶. Najnowsze badania pokazują, że ponad 3 milionów mężczyzn w Polsce zmaga się z tym problemem, z czego tylko 15% szuka pomocy specjalistycznej. Dodatkowo zaburzenia dotyczą mężczyzn w każdym wieku, jednak najliczniejszą grupę stanowią panowie w wieku 26-45 lat⁵. Niestety, niski poziom edukacji medycznej sprawia, że co drugi pacjent nadal twierdzi, że zaburzenia erekcji w starszym wieku są naturalną, nieuchronną i nieodwracalną konsekwencją starzenia⁴. Ponadto oszacowano, że od czasu wystąpienia problemu upływa pięć lat, zanim mężczyzna zacznie szukać pomocy specjalistycznej⁵.

Etiologia

Według badań, u 79% mężczyzn zaburzenia erekcji mają charakter wtórny. Oznacza to, że istnieje duże prawdopodobieństwo pojawienia się tego problemu w przyszłości, mimo że wcześniej nie występował. Do najczęstszych przyczyn zaburzeń erekcji w grupie wiekowej nastolatków i młodych mężczyzn należą problemy psychologiczne (kompleksy, brak doświadczenia lub obawa przed niechcianą ciążą partnerki). U mężczyzn w średnim wieku najczęstszymi powodami zaburzeń są stres, przepracowanie, a także problemy w relacjach osobistych. Jednak duże znaczenie zaczynają mieć również schorzenia takie jak miażdżyca, cukrzyca czy nadciśnienie tętnicze. Jest to problem dotyczący szczególnie pacjentów w wieku dojrzałym. U około 50% mężczyzn po 40. roku życia zaburzenia erekcji mają podłoże naczyniowe⁵. Wynika to z tego, że mechanizm erekcji wymaga współdziałania układu nerwowego (ośrodkowego i obwodowego) oraz układu naczyniowego.

Najważniejsze procesy czynnościowe dotyczą śródbłonka naczyń krwionośnych zaopatrujących prącie oraz mięśniówki gładkiej ciał jamistych⁴. Dodatkowo warto podkreślić, że palenie tytoniu bezpośrednio zwiększa ryzyko zachorowania na choroby układu krążenia, a badania wskazują, że aż u 26% badanych mężczyzn jedną z możliwych przyczyny występowania zaburzeń erekcji było nałogowe palenie papierosów⁵. Równie istotnym czynnikiem ryzyka, obok problemów naczyniowych, jest cukrzyca. Zaburzenia erekcji u chorych na cukrzycę występują znacznie częściej i wcześniej niż w ogólnej populacji. Szacuje się, że problem ten dotyka 15% chorych w wieku 30 lat, 60% chorych w wieku 60 lat i aż 90% mężczyzn po 70. roku życia⁴.

Sposoby leczenia

Sposób leczenia będzie uzależniony od etiologii schorzenia, stąd bardzo ważna jest dokładna diagnoza. Tak jak wspomniano wyżej, jednym z częstych powodów wystąpienia zaburzeń erekcji są problemy o podłożu psychologicznym (do 20% wszystkich przypadków). Z tego powodu dużą rolę w leczeniu odgrywa psychoterapia, której celem powinno być przede wszystkim uświadomienie partnerom istoty problemu i wyjaśnienie, że jest to często zjawisko naturalnie postępujące wraz z wiekiem i możliwe do leczenia. Z kolei u pacjentów z chorobami przewlekłymi ważne jest skupienie się na fakcie, że zaburzenia erekcji nie są u nich związane z procesem starzenia, a są objawem choroby. W takim przypadku systematyczne i skuteczne leczenie danego schorzenia powinno przyczynić się do ustąpienia lub zmniejszenia zaburzeń erekcji⁴.

Prawdziwą rewolucją w leczeniu zaburzeń erekcji było wprowadzenie leków, które są inhibitorami fosfodiesterazy typu 5 (PDE5). Mechanizm działania polega na selektywnym i odwracalnym blokowaniu enzymu PDE5, co powoduje opóźnienie rozkładu cyklicznego monofosforanu guanozyny (cGMP). Z kolei cGMP odpowiedzialny jest za rozkurcz mięśni gładkich ciał jamistych i powoduje napływ krwi, a w konsekwencji erekcję. Cykliczny monofosforan guanozyny powstaje dzięki cyklazie guazynowej, która jest aktywowana przez tlenek azotu uwalniany z zakończeń nerwowych w obrębie ciał jamistych prącia podczas podniecenia. Warto podkreślić, że leki z tej grupy działają tylko przy obecności stymulacji seksualnej, a przeciwwskazaniem do stosowania jest między innymi przyjmowanie azotanów organicznych w każdej postaci oraz choroba Peryoniego⁴.

Inhibitory fosfodiesterazy 5 możemy
podzielić na dwie grupy: inhibitory I generacji
oraz inhibitory II generacji⁴

Inhibitory I generacji

Inhibitory te charakteryzują się krótkim czasem działania (do 6 godzin) i możliwą interakcją z pokarmem bogatotłuszczowym. Do tej grupy należą takie substancje jak sildenafil czy wardenafil⁴.

Sildenafil – został wprowadzony do leczenia zaburzeń erekcji w 1998 roku i zarejestrowano go w 115 krajach. Ukazało się ponad 1500 wartościowych wyników badań naukowych, z analizy których wynika, że lek ten jest bardzo skuteczny i bezpieczny (również u pacjentów z zaburzeniami krążenia), zaleca się go w zaburzeniach erekcji o różnej etiologii. Ponadto rozszerzają się wskazania do jego stosowania, na przykład w nadciśnieniu płucnym. Badania retrospektywne w grupie 1520 mężczyzn z zaburzeniami erekcji wskazują, że skuteczność leczenia sildenafilem wyniosła 83%; największa była u Chińczyków (85,7%), a najmniejsza u Malajów (72,8%). Działania niepożądane stwierdzono u 13,9% pacjentów¹.

Inhibitory I generacji
działają do 6 godzin
i możliwa jest interakcja
z pokarmem
bogatotłuszczowym.

Wardenafil – zarejestrowany został w 2003 roku³. Wśród lekarzy lek ten jest postrzegany jako „bliźniaczy” wobec sildenafilu, gdyż oba mają podobne mechanizmy działania, poziom skuteczności i bezpieczeństwa oraz profil wskazań. Preparaty te traktuje się jakby były takie same i różniły się jedynie nazwą. Również analizy danych dotyczących powinowactwa tych leków do fosfodiesterazy typu 5 i innych fosfodiesteraz oraz czasu osiągania maksymalnego stężenia w osoczu potwierdzają podobieństwo tych związków. Jednak są między nimi różnice, a zasadniczą jest struktura rdzenia: w sildenafilu jest to pyrazolo-pyrimidinon, w wardenafilu imidazo-triazynon. Badania, w których leczono wardenafilem przez 12 tygodni 584 mężczyzn (463 randomizowanych) z zaburzeniami erekcji o zróżnicowanej etiologii oraz stwierdzonym w wywiadzie brakiem odpowiedzi na terapię sildenafilem, wykazały, że wardenafil poprawił jakość erekcji u 62% pacjentów. Działania niepożądane jakie wystąpiły to ból głowy (6,9%), zaczerwienienie skóry (6,9%), niestrawność (4,8%), katar (5,6%)1.

Inhibitory II generacji

Substancje te, przeciwnie do inhibitorów I generacji, cechują się długim czasem działania i brakiem interakcji z pokarmem bogatym w tłuszcze⁴.

Przedstawicielem tej grupy jest tadalafil, który budową chemiczną znacznie różni się od budowy sildenafilu i wardenafilu¹. Zarejestrowany został w 2003 roku³. Ma on wysoką skuteczność, którą ocenia się na 87% w dawce 20 mg oraz na 88% podczas 12 tygodni terapii, a czas działania preparatu może wynosić nawet do 36 godzin. Podczas stosowania tej substancji stwierdzono występowanie objawów niepożądanych takich jak: bóle głowy (16,3%), oczu (5%) i pleców (od 7% do 13%). Na podstawie literatury można stwierdzić, że nie zwiększa on zagrożenia wystąpienia incydentów zaburzeń krążenia w porównaniu z placebo, nie wpływa także na stężenie testosteronu i na nasienie. Dodatkowo w połączeniu z testosteronem jest skuteczny i bezpieczny w leczeniu hipogonadyzmu¹.

Tadalafil może
działać nawet
do 36 godzin.

Awanafil

Jest to środek najnowszej generacji, który również należy do inhibitorów fosfodiesterazy ⁵. Lek ten został zarejestrowany w 2012 r. przez Amerykańską Agencję do Spraw Żywności i Leków do terapii zaburzeń erekcji. Jest on silnym oraz szybko działającym inhibitorem oraz wykazuje większą selektywność w stosunku do PDE5 w porównaniu z sildenafilem i wardenafilem. Maksymalne stężenie leku w osoczu jest osiągane po 30-45 minutach od przyjęcia lub po upływie 80 minut, gdy lek jest przyjmowany z wysokotłuszczowym posiłkiem. Dla porównania, maksymalne stężenie w osoczu sildenafilu i wardenafilu pojawia się po 60 minutach, a w przypadku tadalafilu dopiero po 120 minutach. Badania w grupie 284 mężczyzn potwierdziły, że zdolność do erekcji wystarczającą do odbycia satysfakcjonującego stosunku płciowego osiągnięto u prawie 76% mężczyzn przyjmujących 50 mg leku, u 79% mężczyzn przyjmujących 100 mg awanafilu, u 80% mężczyzn przyjmujących 200 mg oraz u 84% mężczyzn przyjmujących awanafil w dawce 300 mg. Działania niepożądane, jakie występowały najczęściej, to: bóle głowy, uderzenia gorąca z zaczerwienieniem twarzy, uczucie zatkanego nosa. Jednak działania te określane są przez większość pacjentów jako łagodne³.

Zaburzenia erekcji
to najczęściej
występująca dysfunkcja
w grupie mężczyzn
po 40. roku życia.

A/12/2022/98

Podsumowanie

Jedną z najczęściej występujących dysfunkcji seksualnych w grupie mężczyzn po 40. roku życia są zaburzenia erekcji. Wraz z wiekiem wzrasta częstość ich występowania, a schorzenie to może mieć podłoże psychologiczne lub wynikać z przyczyn organicznych związanych z chorobami układu sercowo-naczyniowego, z zaburzeń hormonalnych, z wpływu stosowanych leków, a także z wielu innych przyczyn. Według wytycznych Amerykańskiego Towarzystwa Urologicznego, inhibitory fosfodiesterazy 5 są obecnie lekami pierwszego rzutu w terapii zaburzeń erekcji i należą do nich takie substancje jak: sildenafil, wardenafil, tadalafil i awanafil³.

Źródła

1. Lew-Starowicz Z., „Inhibitory fosfodiesterazy typu 5 – podobieństwa i różnice, Seksuologia Polska”, 1 (2): 79-82, 2003.
2. McKinlay J. B., „The worldwide prevalence and epidemiology of erectile dysfunction, International Journal of Impotence Research”, 12 (4): 6-11, 2000.
3. Puchalski B. i Szymański F. M., „Awanafil – nowy lek w terapii zaburzeń erekcji, Seksuologia Polska”, 11 (2): 65-67, 2013.
4. Rabijewski M. i Papierska L., „Etiopatogeneza i leczenie zaburzeń erekcji”, Geriatria Polska, 1: 203-208, 2007.
5. Szurgociński A., „Zaburzenia erekcji w Polsce, Raport VEDI CLINIC Klinika dla Mężczyzn”, 2016.
6. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/10035-erectile-dysfunction, Cleveland Clinic, 2019.